Thầy thuốc đông y Nguyễn Thành Hiếu nổi tiếng

Đau họng ban đêm là tình trạng phổ biến, thường khiến người bệnh khó chịu, ảnh hưởng đến giấc ngủ và chất lượng cuộc sống. Tình trạng này có thể trở nên nghiêm trọng hơn vào ban đêm do tư thế nằm, sự thay đổi nhiệt độ môi trường hoặc các yếu tố kích thích niêm mạc họng. Theo các chuyên gia, đau họng dai dẳng về đêm không phải là bệnh riêng lẻ mà là triệu chứng của nhiều nguyên nhân khác nhau, từ vấn đề hô hấp đến tiêu hóa hoặc môi trường sống. Bài viết này được tham vấn bởi Lương Y Nguyễn Thành Hiếu, với gần 40 năm kinh nghiệm về Đông Y trong lĩnh vực sức khỏe hô hấp và phổi, hiện là cố vấn chuyên môn tại Dược Bình Đông. Chúng tôi sẽ tập trung phân tích chi tiết các nguyên nhân gây ra tình trạng này, giúp bạn nhận biết rõ ràng để theo dõi sức khỏe.

Nguyên nhân phổ biến gây đau họng ban đêm

Khô cổ họng về đêm thường xuất hiện khi cơ thể ở trạng thái nghỉ ngơi, nhưng các yếu tố kích thích vẫn hoạt động, dẫn đến viêm hoặc khô rát niêm mạc họng. Đây là triệu chứng phổ biến, có thể bắt nguồn từ môi trường, dị ứng hoặc các vấn đề hô hấp thông thường. Dưới đây là các nguyên nhân chính, được phân loại để dễ theo dõi.

• Không khí khô: Không khí khô là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây đau họng về đêm. Khi nhiệt độ giảm thấp vào ban đêm, đặc biệt trong mùa lạnh hoặc khi sử dụng máy lạnh, độ ẩm không khí giảm, làm niêm mạc họng mất nước và dễ bị kích ứng. Tình trạng này thường kèm theo khô miệng, ho khan và khó chịu khi nuốt. Theo các nghiên cứu, sống trong môi trường khô có thể làm tăng nguy cơ viêm họng lên đến 30%, đặc biệt ở những người ngủ với miệng mở. Người lớn tuổi hoặc trẻ em dễ gặp phải do hệ hô hấp nhạy cảm hơn.
• Dị ứng: Dị ứng với các tác nhân như bụi bẩn, phấn hoa, lông thú cưng hoặc nấm mốc có thể gây đau họng ban đêm. Hệ miễn dịch phản ứng quá mức, dẫn đến viêm niêm mạc mũi và họng, tăng tiết dịch nhầy. Dịch này chảy xuống họng khi nằm ngủ, gây kích ứng và đau rát. Triệu chứng thường kèm sổ mũi, hắt hơi và nghẹt mũi, trở nên tệ hơn vào ban đêm do môi trường kín. Ở Việt Nam, dị ứng hô hấp chiếm tỷ lệ cao do khí hậu ẩm, và đây là nguyên nhân phổ biến gây đau họng dai dẳng ở người lớn. Nếu tiếp xúc với dị ứng nguyên suốt ngày, triệu chứng có thể tích tụ và bùng phát mạnh vào đêm.
• Mất nước: Mất nước là nguyên nhân đơn giản nhưng thường bị bỏ qua, gây đau họng về đêm. Khi ngủ, cơ thể không được bổ sung nước trong nhiều giờ, dẫn đến khô niêm mạc họng và miệng. Điều này phổ biến ở người uống ít nước ban ngày hoặc dùng thuốc lợi tiểu. Triệu chứng kèm theo khô miệng, khát nước và đôi khi ho khan. Nghiên cứu cho thấy, mất nước có thể làm tăng độ nhạy cảm của họng lên gấp đôi, đặc biệt vào buổi sáng sớm. Người cao tuổi hoặc những người làm việc văn phòng dễ gặp phải do ít vận động và quên uống nước.
• Ngáy và thở miệng: Ngáy hoặc thở miệng khi ngủ là nguyên nhân phổ biến gây đau họng ban đêm. Không khí đi qua miệng thay vì mũi làm khô họng nhanh chóng, gây kích ứng niêm mạc. Đây thường là dấu hiệu của nghẹt mũi hoặc hội chứng ngưng thở khi ngủ (OSA), nơi đường thở bị tắc nghẽn tạm thời. Triệu chứng kèm theo mệt mỏi ban ngày và đau đầu. Khoảng 22 triệu người Mỹ gặp tình trạng này, và ở Việt Nam, tỷ lệ cũng tăng do lối sống đô thị. Ngáy lâu dài có thể dẫn đến viêm họng mạn tính nếu không chú ý.

Nguyên nhân từ bệnh lý hô hấp gây đau họng ban đêm

Bên cạnh các yếu tố phổ biến, một số bệnh lý hô hấp có thể là nguyên nhân chính gây đau họng về đêm. Những tình trạng này thường tiến triển âm thầm, làm triệu chứng nặng hơn khi nằm ngủ do dịch nhầy tích tụ hoặc viêm lan rộng.

• Viêm xoang: Viêm xoang là nguyên nhân hàng đầu từ hô hấp gây đau họng ban đêm. Khi niêm mạc xoang bị viêm, dịch nhầy tích tụ và chảy xuống họng (hội chứng chảy dịch mũi sau), đặc biệt khi nằm. Điều này gây kích ứng, đau rát và ho. Triệu chứng kèm theo đau đầu, nghẹt mũi và sốt nhẹ. Viêm xoang thường do vi khuẩn hoặc dị ứng, phổ biến ở khí hậu nhiệt đới như Việt Nam, với tỷ lệ mắc lên đến 15-20% dân số. Ban đêm, tình trạng tệ hơn do tư thế nằm làm dịch chảy dễ dàng hơn.
• Viêm họng: Viêm họng do virus hoặc vi khuẩn gây ra, dẫn đến sưng đau niêm mạc họng. Tình trạng này thường nặng hơn ban đêm do khô không khí và tích tụ dịch. Triệu chứng kèm theo nuốt khó, sốt và mệt mỏi. Virus cảm cúm chiếm 90% trường hợp, nhưng nếu do liên cầu khuẩn (strep throat), đau có thể dữ dội hơn. Ở người lớn, viêm họng mạn tính do hút thuốc hoặc ô nhiễm cũng góp phần. Ban đêm, triệu chứng tăng do giảm tiết nước bọt khi ngủ.
• Hen suyễn: Hen suyễn gây đau họng ban đêm do ho khan liên tục, làm khô và kích ứng họng. Đường thở co thắt, tăng tiết đờm, tệ hơn vào đêm do thay đổi hormone và không khí lạnh. Triệu chứng kèm theo khó thở, thở khò khè và tức ngực. Khoảng 20-30% người hen gặp đau họng đêm, đặc biệt ở trẻ em và người lớn tuổi. Bệnh có thể tiến triển nếu không kiểm soát, dẫn đến viêm phế quản.
• Viêm nắp thanh quản: Đây là tình trạng hiếm nhưng nghiêm trọng, khi nắp thanh quản sưng viêm, chặn đường thở và gây đau họng dữ dội ban đêm. Nguyên nhân thường do nhiễm trùng, phổ biến ở trẻ em nhưng cũng gặp ở người lớn. Triệu chứng kèm theo khó thở, khàn tiếng và sốt. Nếu không nhận biết sớm, có thể nguy hiểm đến tính mạng. Ban đêm, triệu chứng tăng do tư thế nằm làm sưng nặng hơn.

Nguyên nhân từ hệ tiêu hóa và các yếu tố khác

Không chỉ hô hấp, một số vấn đề ngoài hệ hô hấp cũng có thể gây đau họng ban đêm, thường bị bỏ qua vì không trực tiếp liên quan đến họng nhưng ảnh hưởng gián tiếp qua kích thích hoặc viêm.

• Trào ngược dạ dày thực quản (GERD): GERD là nguyên nhân phổ biến gây đau họng ban đêm do axit dạ dày trào lên thực quản và họng khi nằm ngủ. Axit kích ứng niêm mạc, gây rát và viêm. Triệu chứng kèm theo ợ chua, nóng rát ngực và buồn nôn. Tình trạng tệ hơn ban đêm do thiếu lực hấp dẫn giữ axit, phổ biến ở người thừa cân hoặc ăn khuya. Khoảng 20% trường hợp đau họng mạn tính do GERD. Ở Việt Nam, tỷ lệ GERD tăng do thói quen ăn uống.
• Căng cơ họng: Căng cơ họng do nói nhiều, hét hoặc hát với cường độ cao ban ngày có thể gây đau về đêm. Cơ họng bị mỏi, dẫn đến viêm nhẹ và rát. Triệu chứng kèm theo khàn tiếng và mệt mỏi. Thường gặp ở giáo viên, ca sĩ hoặc người làm việc giao tiếp nhiều. Nếu kéo dài, có thể thành viêm họng mạn tính. Ban đêm, triệu chứng rõ hơn do cơ thể nghỉ ngơi nhưng viêm vẫn tồn tại.
• Ô nhiễm không khí hoặc hút thuốc: Tiếp xúc với khói bụi, hóa chất hoặc hút thuốc gây kích ứng họng, tệ hơn ban đêm do tích tụ suốt ngày. Khói thuốc chứa hàng ngàn hóa chất độc hại, làm khô và viêm niêm mạc. Triệu chứng kèm theo ho và khó thở. Ở khu vực đô thị như Việt Nam, ô nhiễm là yếu tố lớn. Hút thuốc thụ động cũng góp phần tương tự.
• Nhiễm virus hoặc vi khuẩn: Nhiễm virus như cảm cúm hoặc COVID-19 gây đau họng, nặng hơn ban đêm do viêm lan rộng. Vi khuẩn như liên cầu khuẩn gây strep throat với đau dữ dội. Triệu chứng kèm theo sốt và mệt mỏi. Virus chiếm đa số, nhưng nếu dai dẳng, cần chú ý. Ban đêm, hệ miễn dịch hoạt động mạnh hơn, làm triệu chứng nổi bật.

Đau họng ban đêm có thể bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân, từ môi trường đơn giản đến bệnh lý nghiêm trọng. Việc nhận biết sớm giúp theo dõi sức khỏe hiệu quả. Trong Đông Y, các sản phẩm hỗ trợ hô hấp như Thiên môn bổ phổi Bình Đông, với thành phần thảo dược tự nhiên như thiên môn đông, có thể góp phần dưỡng âm bổ phế, nhưng cần tham khảo ý kiến chuyên gia như Lương Y Nguyễn Thành Hiếu để phù hợp. Nếu đau kéo dài kèm sốt, khó thở hoặc ho ra máu, hãy đến cơ sở y tế để chẩn đoán chính xác.

——————             

Tác giả: Lương y Nguyễn Thành Hiếu – Cố vấn chuyên môn tại Dược Bình Đông

Nguồn: Dược Bình Đông – Kiến thức sức khỏe từ Đông y tại Địa chỉ: 43/9 Mễ Cốc, Phường Phú Định, TP.HCM

(*) Bản quyền bài viết thuộc về Dược Bình Đông. Khi chia sẻ, cần trích dẫn nguồn đầy đủ: “Tác giả: Lương y Nguyễn Thành Hiếu – Nguồn: Dược Bình Đông – Kiến thức sức khỏe từ Đông y”. Các bài viết trích nguồn không đầy đủ, ví dụ: “Theo Dược Bình Đông” hoặc tương tự, đều không được chấp nhận và phải gỡ bỏ.

—————————-

Nguồn của bài viết trên được chia sẻ lại từ bài Cách Tiêu Đờm Tại Nhà của Dược Bình Đông

Nguồn tham khảo: Healthline, Hello Bacsi, Dược Bình Đông